Оригинальный текст 1.2
(1.2)
sañjaya uvāca—
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṁ vyūḍhaṁ duryodhanas tadā |
ācāryam upasaṁgamya rājā vacanam abravīt ||
śrīdharaḥ : sañjaya uvāca—dṛṣṭvety-ādi | pāṇḍavānām anīkaṁ sainyaṁ vyūḍhaṁ vyūha-racanayā adhiṣṭhitaṁ dṛṣṭvā droṇācārya-samīpaṁ gatvā rājā duryodhano vakṣyamāṇaṁ vacanam uvāca ||2||
madhusūdanaḥ : evaṁ kṛpāloka-vyavahāra-netrābhyām api hīnatayā mahato’ndhasya putra-sneha-mātrābhiniviṣṭasya dhṛtarāṣṭrasya praśne viditābhiprāyasya sañjayasyātidhārmikasya prativacanam avatārayati vaiśampāyanaḥ | tatra pāṇḍavānāṁ dṛṣṭa-bhaya-sambhāvanāpi nāsti, adṛṣṭa-bhayaṁ tu bhrāntyārjunasyotpannaṁ bhagavatopaśamitam iti pāṇḍavānām utkarṣas tu-śabdena dyotyate | sva-putra-kṛta-rājya-pratyarpaṇa-śaṅkayā tu mā glāsīr iti rājānaṁ toṣayituṁ duryodhana-dauṣṭyam eva prathamato varṇayati—dṛṣṭvā iti |
pāṇḍu-sutānām anīkaṁ sainyaṁ vyūḍhaṁ vyūha-racanayā dhṛṣṭadyumnādibhiḥ sthāpitaṁ dṛṣṭvā cākṣuṣa-jñānena viṣayīkṛtya, tadā saṁgrāmodyama-kāle ācāryaṁ droṇa-nāmānaṁ dhanur-vidyā-sampradāya-pravartayitāram upasaṁgamya svayam eva tat-samīpaṁ gatvā, na tu sva-samīpam āhūya | etena pāṇḍava-sainya-darśana-janitaṁ bhayaṁ sūcyate | bhayena sva-rakṣārthaṁ tat-samīpa-gamane’py ācārya-gaurava-vyājena bhaya-saṁgopanaṁ rāja-nīti-kuśalatvād ity āha—rāja iti | ācāryaṁ duryodhano’bravīd ity etāvataiva nirvāhe vacana-padaṁ saṁkṣipta-bahv-arthatvādi-bahu-guṇa-viśiṣṭe vākya-viśeṣe saṁkramituṁ vacana-mātram evābravīn na tu kaṁcid artham iti vā ||2||
viśvanāthaḥ : vidita-tad-abhiprāyas tad-āśāṁsitaṁ yuddham eva bhavet | kintu tan-manoratha-pratikulam iti manasi kṛtvā uvāca—dṛṣṭveti | vyūḍhaṁ vyūha-racanayāvasthitam | rājā duryodhanaḥ sāntar-bhayam uvāca—paśyaitām iti navabhiḥ ślokaiḥ ||2||
baladevaḥ : evaṁ janmāndhasya prajñā-cakṣuṣo dhṛtarāṣṭrasya dharma-prajñā-vilopān mohāndhasya mat-putraḥ kadācit pāṇḍavebhyas tad-rājyaṁ dadyād iti vimlāna-cittasya bhāvaṁ vijñāya dharmiṣṭhaḥ sañjayas tvat-putraḥ kadācid api tebhyo rājyaṁ nārpayuṣyatīti tat-santoṣam utpādayann āha—dṛṣṭveti |
pāṇḍavānām anīkaṁ sainyaṁ vyūḍhaṁ vyūha-racanayāvasthitam | ācāryaṁ dhanur-vidyā-pradaṁ droṇam upasaṅgamya svayam eva tad-antikaṁ gatvā rājā rājanīti-nipuṇaḥ vacanam alpākṣaratvaṁ gambhīrārthatvaṁ saṅkrānta-vacana-viśeṣam | atra svayam ācārya-sannidhi-gamanena pāṇḍava-sainya-prabhāva-darśana-hetukaṁ tasyāntar-bhayaṁ guru-gauraveṇa tad-antikaṁ svayam āgatavān asmīti bhaya-saṅgopanaṁ ca vyajyate | tad idaṁ rāja-nīti-naipuṇyād iti ca rāja-padena ||2||