Оригинальный текст 1.3
(1.3)
paśyaitāṁ pāṇḍu-putrāṇām ācārya mahatīṁ camūm |
vyūḍhāṁ drupada-putreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||
śrīdharaḥ : tad eva vacanam āha—paśyaitām ity-ādibhiḥ navabhiḥ ślokaiḥ--paśyety-ādi | he ācārya ! pāṇḍavānāṁ mahatīṁ vitatāṁ camūṁ senāṁ paśya | tava śiṣyeṇa drupada-putreṇa dhṛṣṭadyumnena vyūḍhāṁ vyūha-racanayādhiṣṭhitām ||3||
madhusūdanaḥ : anyac ca—he pāṇḍu-putrāṇām ācārya, na tu mama, teṣu snehātiśayāt | drupada-putreṇa tava śiṣyeṇeti tvad-vadhārtham utpanno’pi tvayādhyāpita iti tava mauḍhyam eva mamānartha-kāraṇam iti sūcayati | śatros tava sakāśāt tvad-vadhopāya-bhūtā vidyā gṛhīteti tasya dhīmattvam | ata eva tac-camū-darśanenānandas tavaiva bhaviṣyati bhrāntatvān nānyasya kasyacid api | yaṁ pratīyaṁ pradarśanīyeti tvam evaitāṁ paśyety ācāryaṁ prati tat-sainyaṁ pradarśayan nigūḍhaṁ dveṣaṁ dyotayati | evaṁ ca yasya dharma-kṣetraṁ prāpyācārye’pīdṛśī dṛṣṭa-buddhis tasya kānutāpa-śaṅkā sarvābhiśaṅkitvenātiduṣṭāśayatvād iti bhāvaḥ ||3||
viśvanāthaḥ : drupada-putreṇa dhṛṣṭadyumnena tava śiṣyeṇa sva-vadhārtham utpanna iti jānatāpi tvayāyam adhyāpita iti tava manda-buddhitvam | dhīmateti śatror api tvattaḥ sakāśāt tvad-vadhopāya-vidyā gṛhītety asya mahābuddhitvaṁ phal-kāle’pi paśyeti bhāvaḥ ||3||
baladevaḥ : tat tādṛśaṁ vacanam āha—paśyaitām ity-ādinā | priya-śiṣyeṣu yudhiṣṭhirādiṣu snehātiśayād ācāryo na yudhyed iti vibhāvya tat-kopotpādanāya tasmiṁs tad-avajñāṁ vyañjayann āha—etām iti | etām atisannihitāṁ prāgalbhyenācāryam atiśūraṁ ca tvām avigaṇayya sthitāṁ dṛṣṭvā tad-avajñāṁ pratīhīti, vyūḍhāṁ vyūha-racanayā sthāpitāṁ | drupada-putreṇeti tvad-vairiṇā drupadena tvad-vadhāya dhṛṣṭadyumnaḥ putro yajñāgni-kuṇḍād utpādito’stīti | tava śiṣyeṇeti tvaṁ sva-śatruṁ jānann api dhanur-vidyām adhyāpitavān asīti tava manda-dhītvam | dhīmateti śatros tvattas tvad-vadhopāyo gṛhīta iti tasya sudhītvam | tvad-apekṣyakāritaivāsmākam anartha-hetur iti ||3||