|| 1.1.13-15 ||
śrī-bhāgavatasya tṛtīya-skandhe ca (3.29.11-13)—
ahaituky avyavahitā yā bhaktiḥ puruṣottame ||
sālokya-sārṣṭi-sāmīpya-sārūpyaikatvam apy uta |
dīyamānaṁ na gṛhṇanti vinā mat-sevanaṁ janāḥ ||
sa eva bhakti-yogākhya ātyantika udāhṛtaḥ || iti |
śrī-jīvaḥ: atrāhaitukīti | atrāhaitukīti anyābhilāṣitā-śūnyā, avyavahitā jñāna-karmādy-anāvṛtā, bhaktir bhāva-rūpā, tathāpy etad avyabhicāriṇī kriyā-rūpo’pi lakṣyate ||13||
atrāhaitukatvam eva viśeṣeṇa darśayati sālokyeti | yasyām iti śeṣaḥ | ātyantikaḥ parama-puruṣārthaḥ ity arthaḥ ||14-15||
mukundaḥ: atrāhaitukīti, puruṣottame bhaktiḥ | ānukūlyena kṛṣṇānuśīlanam ahaitukī anyābhilāṣitā-śūnyā, avyavahitā jñāna-karmādy-anāvṛtā | atrāhaitukītvam eva viśeṣeṇa darśayati—sālokyeti padyena | yā atrāhaituky-ādi-lakṣaṇā bhaktiḥ sa eva bhakti-yoga udāhṛta ity anvayaḥ | ātyantikaḥ svato vīryavattamatayottamaḥ ||13-15||
viśvanāthaḥ: atrāhaitukīti | atrāhaitukīti anyābhilāṣitā-śūnyā, avyavahitā jñāna-karmādy-anāvṛtā, atrāhaitukatvam eva viśeṣeṇa darśayati sālokya iti | yasyām bhaktau satyām iti śeṣaḥ | sālokyaṁ bhagavatā saha ekasmin loke vāsaḥ | sārṣṭiṁ samānaiśvaryam | sārūpyaṁ samāna-rūpatvam | sāmīpyaṁ nikaṭa-vartitvam | ekatvaṁ sāyujyam | ātyantikaḥ parama-puruṣārthaḥ ity arthaḥ |
nanu bhaktānām utkarṣa-nirūpakaṁ sālokyety-ādi-padyaṁ kathaṁ bhakti-lakṣaṇodāhṛtam | tatrāha sālokya iti | sālokya ity ādi-padyaṁ tu madhyastham api noddhṛtam | bhakta-māhātmya-vācitvāt nātra syād upayogi tat | yato’smin bhakte’nyābhilāṣitā-śūnyā śuddhā bhaktir asty ato’yaṁ sālokyādikaṁ na gṛhṇāti | tasmād etat padyasthaṁ bhaktotkarṣa-nirūpaṇaṁ bhakter viśuddhatā-vyakti-dvārā lakṣaṇe paryavasyati ||13-16||
siddhānta-sarasvatī : mad-guṇa-śruti-mātreṇa mama guṇa-śravaṇa-mātreṇa sarva-guhāśaye sarvāntaḥ-karaṇa-vartitve mayi ambudhau samudre gaṅgāmbhasaḥ yathā tathā avicchinnā apratiruddhā viṣayāntareṇa chettum aśakyā yā mano-gatiḥ puruṣottame yā ahaitukī phalānusandhi-rahitā avyavahitā deha-draviṇa-janatā-lobha-pāṣaṇḍatvādi-vyavadhāna-vivarjitā bhaktiḥ, sā nirguṇasya triguṇātītasya bhāgavataḥ bhakti-yogasya lakṣaṇam udāhṛtaṁ kathitaṁ hi | janā harijanāḥ mat-sevanaṁ vinā mad-bhajanaṁ tyaktvā dīyamānaṁ sālokyaṁ mayā saha ekasmin loke vāsaṁ, sārṣṭiḥ samānam aiśvaryaṁ, sāmīpyaṁ nikaṭa-vartitvaṁ, sārūpyaṁ samāna-rūpatām, ekatvam uta sāyujyam api na gṛhṇanti nābhinandanti (anubhāṣya 1.4.205-207) ||
—o)0(o—